Promed

Ośrodek Leczniczo-Profilaktyczny PROMED
w Ostrowcu Świętokrzyskim

Znaczenie „samokontroli piersi” oraz okresowych badań profilaktycznych w wykrywaniu raka piersi

Epidemiologia raka piersi

Rak piersi można zaliczyć do najczęstszych nowotworów wśród kobiet, i obejmuje 19% wszystkich nowotworów złośliwych. Rocznie notuje się ok. 10 tysięcy nowych zachorowań na nowotwór piersi, z czego połowa kobiet umiera. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest późna wykrywalność raka. Spośród całej liczby chorych na nowotwór piersi ok. 1% są to mężczyźni.

 

Etiologia raka piersi

Sama etiologia raka piersi nie jest znana, jednakże można wskazać pewne czynniki predysponujące do powstania tego typu nowotworu:

- płeć- częściej chorują kobiety

- obciążenie genetyczne - ok. 10 % zachorowań występowało w bliskiej linii rodzinnej babka- matka- siostra

- narażenie na promieniowanie jonizujące

- wiek około menopauzalny – tzn. 45-55 lat

- wczesna pierwsza miesiączka

- późna menopauza

- hormonalne środki antykoncepcyjne stosowane dłużej niż 8 lat

- hormonalna terapia zastępcza stosowana dłużej nić 10 lat

- otyłość

- mała aktywność fizyczna

- czynniki społeczno- ekonomiczne- kobiety w mieście chorują częściej

- nadużywanie alkoholu

- późny wiek pierwszego porodu -po 35 roku życia

- palenie tytoniu

- aborcje i poronienia

- wcześniej przebyty rak piersi

- choroby rozrostowe sutka

- stany zapalne piersi

- brak karmienia piersią, lub krótki czas karmienia

- czynniki psychiczne, często nawracające stany depresyjne, niska odporność na stres, wydarzenia życiowe obciążające psychicznie – śmierć itp.

- dieta -spożywanie dużej ilości tłuszczów zwierzęcych nasyconych oraz niska podaż witamin


Objawy raka piersi

- wyciek z brodawki – ropny, krwawy,

- wyczuwalny guzek – twardy, o nieregularnym kształcie, słabo odgraniczony i mało ruchomy,

- owrzodzenie skóry piersi

- wciągnięcie brodawki

wciagniecie brodawki

- zmiana wielkości lub kształtu piersi

zmiana wielkosci

- zmiany skórne wokół brodawki (zaczerwienienie, stwardnienie i zgrubienie skóry)

zmiany skorne

- obrzęk piersi

- poszerzenie żył skóry piersi

- obrzęk ramienia

- powiększenie węzłów chłonnych w dole pachowym

- objaw tzw. „skórki pomarańczowej”

skorka pom1       skorka pom2


Badania diagnostyczne w wykrywaniu raka piersi

  • Badanie piersi przez lekarza ginekologa- powinno być przeprowadzone przy okazji każdej wizyty w gabinecie ginekologicznym, najlepiej żeby wizyta odbyła się między 3 a 10 dniem cyklu miesiączkowego kobiety.
  • Mammografia- jest badaniem polegającym na prześwietleniu piersi promieniami X (Rentgena). W badaniu mammograficznym wykrywane są guzki, a także inne zmiany i nieprawidłowości w piersi w bardzo wczesnym etapie, kiedy jeszcze nie można tych zmian wykryć w procesie samobadania czy podczas badań palpacyjnych wykonywanych przez lekarza.
  • USG piersi- jest badaniem bezpiecznym dla kobiet w każdym wieku .W przypadku większych zmian pozwala na odróżnienie w sposób nieinwazyjny wypełnionych płynem torbieli od guzów litych.
  • Biopsja- polega na pobraniu wycinku tkanki z wykrytego guzka w celu oceny mikroskopijnej.
  • Markery nowotworowe- są to specyficzne substancje wytwarzane przez komórki nowotworowe lub przez tkanki zdrowe, reagujące na obecność guza. Bada się je w celu określenia ryzyka rozwoju choroby nowotworowej, prognozy choroby oraz monitorowania stanu pacjenta.
  • Ocena węzła wartowniczego- węzeł wartowniczy jest pierwszym węzłem chłonnym na drodze spływu chłonki z ogniska nowotworowego, stąd ma duże znaczenie w ocenie obecności przerzutów z guza.
  • Badania genetyczne- przeprowadzane w celu wykrycia obecności genu odpowiedzialnego za rozwój nowotworu piersi u samego pacjenta oraz najbliższej rodziny chorego.
  • Tomografia komputerowa- ocenia się narządy wewnętrzne w celu wykrycia ewentualnych przerzutów.

Leczenie

- Chirurgiczne:

*całkowite usunięcie gruczołu piersiowego wraz z węzłami chłonnymi, lub

*oszczędzające gruczoł- czyli usunięcie z piersi zmienionej tkanki wraz z marginesem tkanek.

- Radiologiczne- naświetlanie guzka w celu zniszczenia komórek nowotworowych.

- Chemioterapia

- Usunięcie jajników, lub kastracja chemiczna- konieczne w przypadku gdy guz jest hormonozależny.


Samokontrola piersi

W obecnych czasach pomimo szybkiego rozwoju medycyny i metod wykrywania wielu schorzeń nadal wiele kobiet choruje na raka piersi i niespełna połowa z nich umiera. A można zmniejszyć liczbę zgonów na tej rodzaj nowotworu poprzez stosowanie regularnej i systematycznej profilaktyki. Nowotwór wcześnie wykryty daje dużą szansę na całkowite wyleczenie a przy tym kobieta nie musi stracić piersi.

Każda kobieta, która miesiączkuje powinna co miesiąc przeprowadzić samodzielne badanie swoich piersi.

Samobadanie można podzielić na

1. oglądanie

2. palpacyjne badanie piersi

Najlepszym czasem na wykonanie samokontroli piersi jest 9-11 dzień cyklu miesiączkowego. Badanie należy przeprowadzić w pomieszczeniu dobrze oświetlonym w którym znajduje się duże lustro.

Oglądanie

Oglądając piersi trzeba zwrócić uwagę na ich wygląd, czy są symetryczne, podobnej wielkości i kształtu (często zdarza się że piersi kobiety nie są idealnie tej samej wielkości, i jest to naturalne, ale chodzi tutaj o wychwycenie ewentualnej zmiany w stosunku do poprzedniego badania); czy nie ma jakiś zmian skórnych (owrzodzeń, zaczerwienienia itp.); czy brodawki są tego samego koloru i kształtu. Piersi powinno się oglądać w pozycjach:

  • Należy stanąć twarzą do lustra
  • Należy podnieść ręce do góry
  • Należy założyć ręce za głowę
  • Oprzeć ręce na biodrach 

Za każdym razem powinno się zwracać uwagę na sytuacje wymienione powyżej. Następnie należy przejść do badania palpacyjnego.

Badanie palpacyjne

 

  • Należy rozpocząć od uciśnięcia brodawki – sprawdza się w ten sposób czy nie wydostaje się z brodawki płyn surowiczy, ropny lub z domieszką krwi (w przypadku stwierdzenia obecności takiego objawu należy niezwłocznie udać się do lekarza)
  • Opuszkami palców ruchami okrężnymi uciskać pierś i jej okolice poszukując zgrubień i guzków. (Badanie można rozpocząć np. od brodawki ruchami okrężnymi, spiralnymi zataczając kręgi wokół piersi aż do dołu pachowego nie pomijając żadnego odcinka piersi).
  • Nie wolno zapominać też o dokładnym sprawdzeniu okolic pachowych czy nie ma powiększonych węzłów chłonnych.
  • Czynności należy powtórzyć dla drugiej piersi
  • Powyższe badanie powinno się wykonać także w pozycji leżącej.

Kobiety, które regularnie co miesiąc badają się według wyżej wymienionego schematu są w stanie już wykryć u siebie guzek w wielkości 12 mm, z kolei kobiety badające się sporadycznie mogą wykryć guzek w wielkości ok. 21 mm, jednakże kobiety które w ogóle nie stosują samobadania wykrywane u nich guzki mogą osiągać nawet wielkość 40 mm i większe. Stąd wniosek o znaczeniu samobadania, ponieważ kobieta która zna swoje ciało potrafi wychwycić najdrobniejszą zmianę w swoim organizmie.


Dodatkowe informacje

Z uwagi na dużą zachorowalność na raka piersi i związane z tym koszty leczenia i opieki nad pacjentami, Narodowy Fundusz Zdrowia przeznaczył środki na Program wczesnego wykrywania raka piersi (lepiej zapobiegać niż leczyć), i obejmuje badania mammograficzne.

  • Program przeznaczony jest dla pań w wieku od 50 do 69 lat, ubezpieczonych, które w ciągu ostatnich 2 lat nie wykonywały mammografii.
  • Panie z określonej grupy wiekowej zgłaszają się z dowodem osobistym i ubezpieczeniem, bez skierowania, do jednej z placówek biorących udział w programie.
  • Informacji na temat bezpłatnej mammografii można dowiedzieć się w oddziale NFZ, Starostwie powiatowym-Referacie Zdrowia lub placówkach zdrowotnych.


Bliografia:


Pieńkowski T. Rak Piersi. Leczenie ogólnoustrojowe., Medipage, Warszawa 2011
Pod red. Walewska E., Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego”, PZWL, Warszawa 2007
Pod red. Głuszek S., Chirurgia, Czelej, Lublin, 2008
Krzakowski M.: Onkologia kliniczna, tom 1, Warszawa, 2006
Pawlicki M.: Rak piersi – nowe nadzieje i możliwości leczenia, Bielsko Biała, 2002
Murawa D., ….., ABC raka piersi, Wielkopolskie Centrum Onkologii, Ministerstwo Zdrowia, 2010
Janina Sokołowska-Pituchowa, Anatomia człowieka, PZWL, Warszawa 2003
Walocha J., Skawina A., Gorczyca J., Anatomia prawidłowa człowieka – klatka piersiowa, Kraków 2006
Richard L. Drake, A. Wayne Vogl, Adam W.L. Mitchell, Anatomia - Podręcznik dla studentów, Tom 2, Wrocław 2010
Pod red. Kopacz A., Zarys Chirurgii Onkologicznej, Gdańsk, 2000
www.amazonki.com.pl/samo_kontrola_piersi.php
www.onkomed.pl
www.padtech.pl
www.rakpiersi.pl
www.zdrowie.med.pl
www.wco.pl

autor: mgr Kinga Tomczyk